Ko te mea e kiia nei ko te panga kōrero he kēmu panga e tapahi ana i te pikitia katoa kia maha ngā wāhanga, ka whakararuraru i te raupapa, ā, ka huihui anō kia rite ki te pikitia taketake.
I te rautau tuatahi BC, i Haina tētahi panga panga, e mōhiotia ana ko te tangram. E whakapono ana ētahi koinei hoki te panga panga tawhito rawa atu o te hītori o te tangata.
I whānau mai te tikanga hou o te panga kōrero i Ingarangi me Parani i te tekau tau atu i 1860.
I te tau 1762, i puta he hiahia nui ki tētahi kaihoko mapi i Parani, ko Dima tōna ingoa, ki te tapahi i tētahi mapi kia maha ngā wāhanga, ā, ka hangaia hei panga mō te hoko. Nā reira, he maha ngā wā i nui ake ai te nui o ngā hoko i te mapi katoa.
I taua tau anō i Peretānia, i hangaia e te kaimahi tā, e John Spilsbury, te panga panga hei whakangahau, koinei hoki te panga panga tuatahi o ēnei rā. Ko tana tīmatanga ko te mapi anō hoki. I whakapirihia e ia tētahi kape o te mapi o Peretānia ki runga i te tēpu, kātahi ka tapahia te mapi kia iti ki te taha o ia wāhi, kātahi ka whakamararatia kia oti i te tangata. He whakaaro pai tēnei e taea ai te kawe mai i ngā hua nui, engari kāore he wāhi a Spilsbury ki te kite i tana mea hou e rongonui ana nā te mea i mate ia i te 29 noa o ōna tau.
I te tekau tau atu i 1880, ka tīmata ngā panga ki te wehe atu i ngā here o ngā mapi, ā, ka tāpirihia atu he maha ngā kaupapa hītori.
I te tau 1787, i whakaputa a William Darton, he tangata Ingarihi, i tētahi panga e whakaatu ana i ngā whakaahua o ngā kīngi katoa o Ingarangi, mai i a William te Kaipahua ki a George III. He mārama he mahi mātauranga tā tēnei panga, nā te mea me rapu tuatahi koe i te raupapa o ngā kīngi e whai ake nei.
I te tau 1789, nā John Wallis, he tangata Ingarihi, i hanga tepanga whenua, i noho hei kaupapa rongonui i te ao panga e whai ake nei.
Heoi, i ēnei tekau tau, he kēmu tonu te panga mō te hunga whai rawa, ā, kāore e taea te rongonui i waenga i te iwi noa. He tino māmā te take: He raruraru hangarau. Kāore i taea te hanga papatipu mīhini, me tuhi ā-ringa, me tae, me tapahi. Nā te utu nui o tēnei tukanga uaua ka rite te utu o te panga ki te utu o ngā kaimahi noa mō te marama kotahi.
Tae noa ki te tīmatanga o te rautau 19, kua piki ake te hangarau, ā, kua tutuki te hanga ahumahi nui mō ngā panga panga. Kua huri aua panga nunui hei wā o mua, kua whakakapia ki ngā wahi māmā. I te tau 1840, ka tīmata ngā kaihanga Tiamana me Wīwī ki te whakamahi i te mīhini tuitui hei tapahi i te panga. Mō ngā rauemi, i whakakapia te pepa rakau mārō e te kōkī me te kātene, ā, kua tino heke te utu. Mā tēnei, he tino rongonui ngā panga panga, ā, ka taea te whakamahi.kua paue ngā akomanga rerekē.
Ka taea hoki te whakamahi i ngā panga mō te whakatairanga tōrangapū. I te Pakanga Tuatahi o te Ao, i pai ngā taha e rua ki te whakamahi i ngā panga hei whakaatu i te toa me te manawanui o ā rātou hōia. Ae, ki te hiahia koe ki te whakatutuki i te hua, me whai tonu koe i ngā kaupapa o nāianei. Ki te hiahia koe ki te whai tonu i ngā kaupapa o nāianei, me hanga wawe e koe te panga, ka tino kino te kounga me te iti o te utu. Engari ahakoa pēhea, i taua wā, ko te panga he huarahi rongonui i rite tonu ki ngā nūpepa me ngā teihana reo irirangi.
Ahakoa i te wā o te Paheketanga Nui i muri i te raruraru ōhanga o te tau 1929, i rongonui tonu ngā panga. I taua wā, ka taea e ngā Amerikana te hoko i tētahi panga e 300 ngā wahi i runga i ngā tūnga nūpepa mō te 25 hēneti, ā, kātahi ka wareware rātou ki ngā uauatanga o te ao i roto i te panga.
Wā tuku: Mei-30-2023







