Een legpuzzel is een puzzelspel waarbij een complete afbeelding in vele stukken wordt verdeeld, de volgorde wordt verstoord en vervolgens weer tot de oorspronkelijke afbeelding wordt samengevoegd.
Al in de eerste eeuw voor Christus bestond er in China een puzzel, ook wel bekend als de tangram. Sommigen geloven dat dit tevens de oudste puzzel uit de menselijke geschiedenis is.
De moderne betekenis van een legpuzzel is in de jaren 1860 in Engeland en Frankrijk ontstaan.
In 1762 kreeg een kaartenhandelaar genaamd Dima in Frankrijk het ingeving om een kaart in vele stukken te snijden en er een puzzel van te maken om te verkopen. Het resultaat was dat de verkoop ervan tientallen keren hoger lag dan die van de hele kaart.
In hetzelfde jaar vond de Britse drukker John Spilsbury de legpuzzel uit als tijdverdrijf. Dit is tevens de vroegste moderne legpuzzel. Ook hij begon met een kaart. Hij legde een kaart van Groot-Brittannië op tafel, sneed de kaart langs de rand van elk gebied in kleine stukjes en strooide deze uit zodat mensen ze konden leggen. Dit was duidelijk een goed idee dat enorme winsten kon opleveren, maar Spilsbury heeft de populariteit van zijn uitvinding niet meer meegemaakt, omdat hij slechts 29 jaar oud werd.
In de jaren 1880 begonnen puzzels zich los te maken van de beperkingen van kaarten en werden er veel historische thema's aan toegevoegd.
In 1787 publiceerde de Engelsman William Darton een puzzel met de portretten van alle Engelse koningen, van Willem de Veroveraar tot George III. Deze legpuzzel heeft duidelijk een educatieve functie, want je moet eerst de volgorde van de opeenvolgende koningen zien te achterhalen.
In 1789 vond de Engelsman John Wallis de landschapspuzzel uit, die vervolgens het meest gangbare thema in de puzzelwereld werd.
De afgelopen decennia is de puzzel echter altijd een spel voor de rijken gebleven en is hij niet populair geworden bij het gewone volk. De reden is heel eenvoudig: er zijn technische problemen. Massale, gemechaniseerde productie was onmogelijk; de puzzels moesten met de hand getekend, ingekleurd en uitgeknipt worden. De hoge kosten van dit complexe proces zorgden ervoor dat de prijs van een puzzel gelijk stond aan het maandsalaris van een gewone arbeider.
Tot het begin van de 19e eeuw vond er een technologische sprong voorwaarts plaats, waardoor grootschalige industriële productie van legpuzzels mogelijk werd. Die zware, logge puzzels behoorden tot het verleden en werden vervangen door lichtere exemplaren. In 1840 begonnen Duitse en Franse fabrikanten de snijmachine te gebruiken om de puzzelstukjes te snijden. Qua materialen vervingen kurk en karton hardhouten platen, waardoor de kosten aanzienlijk daalden. Zo werden legpuzzels echt populair en toegankelijk voor alle lagen van de bevolking.
Puzzels kunnen ook gebruikt worden voor politieke propaganda. Tijdens de Eerste Wereldoorlog gebruikten beide strijdende partijen graag puzzels om de moed en volharding van hun soldaten te verbeelden. Om dat effect te bereiken, moet je natuurlijk wel inspelen op de actualiteit. En als je dat wilt, moet je de puzzel snel maken, wat de kwaliteit en de prijs ten goede komt. Maar hoe dan ook, in die tijd was de legpuzzel een vorm van publiciteit die gelijke tred hield met kranten en radiostations.
Zelfs tijdens de Grote Depressie na de economische crisis van 1929 bleven puzzels populair. Amerikanen konden destijds een legpuzzel van 300 stukjes voor 25 cent bij de kiosk kopen en zo de problemen van het leven even vergeten.
Geplaatst op: 22 november 2022
